Бөлісу
Кіріспе
Ғасырлар бойы Қытай, Парсы және Еуропаның отырықшы өркениеттері дала көшпелілерінен қауіптеніп өмір сүрді. Сан жағынан аз көрінгенімен, олардың әскерлері бірнеше есе көп жауды күйретіп отырды.
Бұл жай ғана сәттілік немесе тәртіпсіздік емес еді. Бұл — Орталық Азия даласында мыңдаған жыл бойы шыңдалған күрделі әскери жүйенің нәтижесі. Әрбір көшпелі бала ат үстінде өсті, шауып келе жатып құрама садақпен атуға машықтанды және кейін Еуропаға тек бірнеше ғасырдан соң жеткен маневр мәдениетін ерте меңгерді.
IҚұрама садақ: шешуші қару
Даладағы құрама садақ оқ-дәріге дейінгі соғыс өнеріндегі ең ықпалды қарулардың бірі болды. Ағаш, мүйіз және сіңір қабаттарынан жасалған бұл садақ шамамен 300 метрге дейін өлімші күшпен ата алды.
Шебер атты садақшы толық шабыс үстінде минутына 10-12 жебе жібере алатын. Демек 10 мың атты әскер шайқастың алғашқы он минутында-ақ 100 мыңнан астам жебе жаудырып, қарсы жақтың қатарын жақындамай тұрып-ақ бұза алатын.
Қазақтар осы дәстүрді тікелей мұра етті. Мерген атағы қазақ қоғамындағы ең жоғары жауынгерлік мәртебелердің бірі болды.
IIЖалған шегіну: қашуды жеңіске айналдыру
Көшпелі әскердің ең әйгілі тәсілдерінің бірі — жалған шегіну еді. Әскер алдымен шайқасқа кіріп, кейін шегініп бара жатқандай көрінеді де, қуып шыққан жауды қапталдан және тылдан соғып қоршауға алады.
Бұл отырықшы мемлекеттердің басты әлсіздігін пайдаланды: қуу кезінде саптың бұзылуы. Жаяу әскер де, ауыр атты әскер де тәртіптен айырылған сәтте осал нысанаға айналды.
Бұл тәсілдің ерте айқын мысалы — б.з.б. 53 жылғы Карра шайқасы. Кейін моңғолдар осы амалдың кемел түрін Мохи мен Легница секілді шайқастарда көрсетті.
IVҚазақ әскери дәстүріндегі мұра
Оқуды жалғастыру
Тегін аккаунтпен тағы 2 бөлімді ашыңыз.
Толық мақаланы оқу, интерактивті карталарды зерттеу және AI-құралдарға қол жеткізу үшін тегін аккаунт ашыңыз.
Кілт сөздер
көшпелі соғыс өнеріқұрама садақатты әскер тактикасыбатырдала әскерімоңғол әскеріат үстінен садақ ату
Дереккөздер
Бұл мақалада 4 академиялық дереккөзге сілтеме жасалған. Бұл мақаланы дайындауда пайдаланылған негізгі еңбектер мен сілтемелер.
- 01
Timothy May, The Mongol Art of War (Pen & Sword Military, 2007)
- 02
Denis Sinor, 'The Inner Asian Warriors,' Journal of the American Oriental Society, Vol. 101 (1981)
- 03
Svat Soucek, A History of Inner Asia (Cambridge University Press, 2000)
- 04
Radik Temirgaliev, Kazakhs and the Steppe (Almaty, 2019)