Бөлісу
Кіріспе
751 жылдың шілдесінде қазіргі Қазақстанның оңтүстігіндегі Талас өзені маңында сол дәуірдің екі ірі державасы бетпе-бет келді. Жібек жолын бақылауды батысқа қарай кеңейткісі келген Тан Қытайы шығыстан, ал ықпалын тереңдетуге ұмтылған Аббас әулеті батыстан келді. Шайқас бес күнге созылды.
Аббас әскерінің жеңісі шешуші болды. Бірақ шайқастың нағыз тарихи салмағы кімнің жеңгенінен гөрі не тарағанында еді. Тұтқынға түскен қытай шеберлерінің арасында қағаз жасауды білетін адамдар болды, ал олардың білімі Самарқаннан Бағдадқа, одан әрі Еуропаға тарап, адамзат өркениетін өзгертті.
IНеліктен Қазақстан жерінде екі империя қақтығысты?
VIII ғасырдың ортасына қарай Тан әулеті де, Аббас халифаты да Орталық Азияға қарай ықпалын кеңейтіп жатты. Тараз, Отырар, Шаш секілді Жібек жолы қалалары байлығы мен стратегиялық орны үшін екі жаққа да маңызды болды.
Тікелей түрткі болған нәрсе жергілікті саяси жанжал еді: Ферғана билеушісі арабтар қолдаған қарсыласына қарсы Қытайдан көмек сұрады. Тан қолбасшысы Гао Сяньчжи 30 мың шамасындағы әскермен батысқа жорық жасады. Оның құрамында қытай тұрақты жасағы да, түркі көмекші атты әскері де болды.
Аббас қолбасшысы Зияд ибн Салих та шамалас күш жинады. Шешуші сәтте алғашында қытайлар жағында болған қарлұқтар майданның жүрісін өзгертіп, Тан әскерінің ту сыртына соққы берді.
IIШайқас және оның тікелей салдары
Талас маңындағы бес күндік шайқас ұзақтығымен де ерекше болды. Ортағасырлық көп ұрыстар бірнеше сағатта шешілсе, бұл қақтығыс бірнеше күнге созылып, екі жақ та қорын кезең-кезеңімен енгізді.
Шешуші бұрылыс соңғы күні болды. Қарлұқтардың бет бұруы нәтижесінде Тан әскері алды-артынан бірдей қысымға түсті де, сапы бұзылды. Гао Сяньчжи әскерінің аз ғана бөлігімен қашып құтылды, ал мыңдаған жауынгер тұтқынға түсті.
Тікелей салдары өте ірі болды. Қытай әскері Орталық Азиядан біржола шегінді, ал исламдық ықпал аймақта басым бола түсті. Қытай бұл аймаққа мұндай терең әскери қуатпен тек мың жылдан кейін, Цин дәуірінде ғана қайта оралды.
Оқуды жалғастыру
Тегін аккаунтпен тағы 1 бөлімді ашыңыз.
Толық мақаланы оқу, интерактивті карталарды зерттеу және AI-құралдарға қол жеткізу үшін тегін аккаунт ашыңыз.
Кілт сөздер
Талас шайқасы751 жылТан әулетіАббас әулетіқағаз жасауЖібек жолыТаразқарлұқтар
Дереккөздер
Бұл мақалада 4 академиялық дереккөзге сілтеме жасалған. Бұл мақаланы дайындауда пайдаланылған негізгі еңбектер мен сілтемелер.
- 01
Denis Sinor, 'The Battle of Talas,' in Cambridge History of Early Inner Asia (Cambridge University Press, 1990)
- 02
Jonathan Bloom, Paper Before Print: The History and Impact of Paper in the Islamic World (Yale University Press, 2001)
- 03
Christopher Beckwith, Empires of the Silk Road (Princeton University Press, 2009)
- 04
S. G. Klyashtorny and T. I. Sultanov, Kazakhstan: Annals of Three Millennia (Almaty, 2006)