Бөлісу
Кіріспе
1236 жылы Бату хан — Шыңғыс ханның немересі — батысқа қарай алып моңғол әскерін бастады. Бірнеше жылдың ішінде оның күші Русь кінәздіктерін, Польша мен Венгрияны күйретіп, Еуразия тарихындағы ең ірі құрлықтық империялардың бірін құрды.
Моңғол империясының батыс бөлігі кейін Алтын Орда деп аталды. Оның аумағына қазіргі Қазақстанның көп бөлігі, оңтүстік Ресей, Украина және Сібірдің бірқатар өңірлері кірді. Қазақ халқы үшін Алтын Орда сырттан келген бөгде құрылым ғана емес, қазақ бірегейлігі қалыптаса бастаған саяси орта болды.
IАлтын Орданың құрылысы
Алтын Орда еуропалық қиялдағы «жабайы орда» емес, күрделі мемлекеттік құрылым болды. Ол моңғол әскери ұйымдасуын түркілік және исламдық дәстүрлермен ұштастырды.
Хан Еділ бойындағы Сарайдан билік жүргізді, ал кең дала ұлыстар жүйесі арқылы басқарылды. Қазақ даласының басым бөлігі Сырдария өңіріне тірелетін шығыс қанатқа, яғни Көк Ордаға кірді.
Өзбек хан тұсында Алтын Орда исламды ресми дін ретінде қабылдады. Бұл көшпелі ақсүйектер мен қалалық мұсылман мәдениетінің жақындасуын тездетіп, далалық түркі-исламдық өркениетті қалыптастырды.
IIБөлшектену және мұрагер мемлекеттердің көтерілуі
XIV ғасырдың соңына қарай Алтын Орда әлсірей бастады. Темірдің 1391 және 1395 жылдардағы жорықтары оның қалаларын қиратты, сауда жолдарын бұзды және әскери қуатын шайқалтты.
Осы күйреуден кейін бірнеше мұрагер мемлекет тарих сахнасына шықты:
- Әбілхайыр басқаратын өзбек ұлысы
- Ноғай Ордасы
- Керей мен Жәнібек құрған Қазақ хандығы
- Қырым хандығы
- Қазан хандығы
Олардың барлығы өз билігінің заңдылығын Шыңғыс әулетінен таратты. Яғни Алтын Орданың саяси «генетикасы» жаңа мемлекеттерде өмір сүруін жалғастырды.
Оқуды жалғастыру
Тегін аккаунтпен тағы 1 бөлімді ашыңыз.
Толық мақаланы оқу, интерактивті карталарды зерттеу және AI-құралдарға қол жеткізу үшін тегін аккаунт ашыңыз.
Кілт сөздер
Алтын ОрдаБату ханМоңғол империясыӨзбек хандала саясатымұрагер мемлекеттер
Дереккөздер
Бұл мақалада 4 академиялық дереккөзге сілтеме жасалған. Бұл мақаланы дайындауда пайдаланылған негізгі еңбектер мен сілтемелер.
- 01
Devin DeWeese, Islamization and Native Religion in the Golden Horde (Penn State University Press, 1994)
- 02
Charles Halperin, Russia and the Golden Horde (Indiana University Press, 1985)
- 03
Marie Favereau, The Horde: How the Mongols Changed the World (Harvard University Press, 2021)
- 04
Nurlan Kenzheakhmet, 'The Golden Horde and the Formation of the Kazakh People,' Eurasian Studies, Vol. 8 (2010)