Бөлісу
Кіріспе
Қазақ хандығының құрылуы XV ғасырдың екінші жартысында Дешті Қыпшақтағы билік дағдарысы мен Жетісудағы жаңа саяси мүмкіндік түйіскен тұста жүрді. Керей мен Жәнібекке ерген ру-тайпалардың көші жай ғана қоныс аудару емес, дербес билікке ұмтылған қадам болды.
Әбілхайыр ұлысындағы ұзақ соғыстар, салық ауыртпалығы және билік үшін тартыс сұлтандардың маңына жаңа топтардың топтасуына жағдай жасады. Моғолстан билеушісі Есенбұға олардың Жетісуға орнығуына мүдделі болды, өйткені бұл қадам шығыс шекарадағы тепе-теңдікті күшейтті.
Бұл үрдіс кейін қазақ этносының саяси атауын бекітіп, хандықтың жеке дипломатиялық және әскери бағытын қалыптастырды.
IБөлінудің алғышарттары
Хандықтың пайда болуына бірнеше фактор қатар әсер етті:
- Әбілхайыр билігінің әлсіреуі және үздіксіз соғыстар;
- ру-тайпалардың жаңа қауіпсіз аймақ іздеуі;
- Жетісудағы саяси қолайлы жағдай;
- сұлтандар төңірегіне ықпалды топтардың бірігуі.
Қозғалыстың өзегінде үш мәселе тұрды:
- биліктің заңдылығы;
- қоныс пен жайылым қауіпсіздігі;
- дербес сыртқы саясат жүргізу мүмкіндігі.
IIНегізгі кезеңдер
| Кезең | Мазмұны | Нәтижесі |
|---|---|---|
| 1457-1460 жж. | Әбілхайыр ұлысындағы дағдарыс тереңдеді | Сұлтандардың бөлінуіне негіз қаланды |
| 1460-жылдардың ортасы | Керей мен Жәнібек Жетісуға орнықты | Жаңа саяси орталық қалыптасты |
| 1465-1466 жж. шамасы | Хандық биліктің жеке желісі айқындалды | Қазақ хандығының атауы бекіді |
| 1470-жылдар | Сыр бойындағы күрес күшейді | Хандықтың аймақтық салмағы артты |
Оқуды жалғастыру
Тегін аккаунтпен тағы 1 бөлімді ашыңыз.
Толық мақаланы оқу, интерактивті карталарды зерттеу және AI-құралдарға қол жеткізу үшін тегін аккаунт ашыңыз.
Кілт сөздер
қазақ хандығыкерейжәнібекжетісукөшпелі өзбектер
Дереккөздер
Бұл мақалада 3 академиялық дереккөзге сілтеме жасалған. Бұл мақаланы дайындауда пайдаланылған негізгі еңбектер мен сілтемелер.
- 01
Мұхаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди.
- 02
Кляшторный С.Г., Султанов Т.И. Казахстан: летопись трех тысячелетий.
- 03
Қазақстан тарихы. Ортағасырлық кезең бойынша оқу құралдары.