Шолу
Ұлы Бұлғария — Батыс қағандығы ыдырағаннан кейін 7 ғ-дың 1-жартысында Азов (Азау) т-нің маңы мен Батыс Кавказда құрылған бұлғарлар тайпасының мемлекеті. Негізін Кубрат (Құбырат) хан қалады. Ол Византиямен одақтасып, аварларға қарсы күрес жүргізді. Соның нәтижесінде Қара т-дің солт. және шығыс жағалауын жаулап алып, Фанагория қ-н Ұлы Бұлғарияның астанасы етті. Кубрат 640 жылға дейін билік жүргізіп, батыл қолбасшы ретінде танылды. Ұлы Бұлғарияда қолөнер мен сауданың дамуына кең мүмкіндіктер жасалды. Кубраттан кейін оның ұлы Ботбай билік жүргізді. Хазарлар мен аландар бірлесіп, Ботбай билік еткен кезеңде Ұлы Бұлғарияқа шабуылды үдете түсті. Осындай шабуылдардан әлсіреген Ұлы Бұлғария хазарлар билігін мойындауға мәжбүр болды. Осыдан соң Аспарух бастаған бұлғарлардың бір тобы Дунай бойына көшіп, онда Болгария мемлекетінің негізін қалады. Бұлғарлардың екінші тобы Еділ бойына көшіп, онда.
Тарихи кезеңдер
Old Great Bulgaria (633–655)
633 CE – 655 CE
Area: 244,845 km²
Old Great Bulgaria (656–673)
656 CE – 673 CE
Area: 301,290 km²
Old Great Bulgaria (674–681)
674 CE – 681 CE
Area: 62,759 km²