Бөлісу
Кіріспе
Отырар Сырдария бойындағы кезекті шекаралық бекет қана емес еді. Ортағасырлық деректерде Фараб атымен де белгілі бұл қала егіншілік аймақтарын, керуен жолдарын және дала кеңістігін түйістірген маңызды торап болды. Сондықтан ол бай да ықпалды болды, бірақ сыртқы қысымға да ашық тұрды.
1218 жылы Отырар билеушісі Қайырханның адамдары Шыңғыс ханның қорғауындағы көпестер керуенін ұстап, кейін оларды қырып тастады. Хорезм шахы бұл үшін өтем жасап, кінәлілерді жазалаудың орнына дағдарысты ушықтырды. Осылайша жергілікті шекаралық жанжал бүкіл өңірдің тағдырын өзгерткен соғысқа айналды.
Отырардың 1219-1220 жылдардағы қоршауы Хорезм мемлекетін бірден күйреткен жоқ. Бірақ ол Мауереннахрға баратын жолды ашып, қалалық шептердің қаншалық әлсіз екенін көрсеткен бетбұрыс сәтке айналды.
IНеліктен Отырар маңызды болды?
Қаланың салмағы бірнеше фактордан тұрды:
- Сырдария аңғарындағы орны егіншілік пен көшпелі аймақтарды жалғады;
- Жетісу, Мауереннахр және Қыпшақ даласы арасындағы сауда қозғалысын бақылауға мүмкіндік берді;
- қамал-қабырғалары оны шекарадағы тірек нүктеге айналдырды;
- саяси тұрғыдан ол Хорезм билігінің шығыс шебіндегі беделін білдірді.
Отырарды бақылау тек бір қаланы ұстау емес еді. Бұл дала мен отырықшы аймақ арасындағы ақпарат ағынын, салықты және жол қауіпсіздігін бақылау деген сөз болатын.
IIДағдарыстың өрбуі
| Уақыт | Оқиға | Нәтиже |
|---|---|---|
| 1218 | Моңғолдар қорғауындағы керуен Отырарда ұсталды | Сауда жанжалы дипломатиялық дағдарысқа айналды |
| 1218 соңы | Шыңғыс хан өтем мен жазалау талап етті | Хорезм шахы қақтығысты тежей алмады |
| 1219 | Моңғол әскері Отырарға жорық бастады | Шекаралық қала үлкен соғыстың алғашқы нысанына айналды |
| 1220 | Ұзақ қоршаудан кейін қала құлады | Мауереннахрға енетін жол ашылды |
Оқиғаның өзегі тыңшылықтан да, саудадан да кеңірек болды: шекарадағы сенім күйреді, ал мемлекетаралық қатынасты ұстап тұратын рәсімдер жұмыс істемей қалды.
IVКүйреуден кейінгі өмір және тарихи жад
Оқуды жалғастыру
Тегін аккаунтпен тағы 2 бөлімді ашыңыз.
Толық мақаланы оқу, интерактивті карталарды зерттеу және AI-құралдарға қол жеткізу үшін тегін аккаунт ашыңыз.
Кілт сөздер
ОтырарФарабмоңғол шапқыншылығыХорезмСырдария
Дереккөздер
Бұл мақалада 4 академиялық дереккөзге сілтеме жасалған. Бұл мақаланы дайындауда пайдаланылған негізгі еңбектер мен сілтемелер.
- 01
Clifford Edmund Bosworth, "OTRĀR", Encyclopaedia Iranica.
- 02
Clifford Edmund Bosworth, "FĀRĀB", Encyclopaedia Iranica.
- 03
- 04
Peter B. Golden, Central Asia in World History (Oxford University Press, 2011).